U subotu 22.januara 2022. Godine Opština Plav i Lokalna turistička organizacija organizuju događaj pod nazivom Zima na Paljevima. Okupljanje je planirano ispred Centra za Kulturu Husein Bašić u Plavu, od 8 :30 h.
Polazak u 9h ispred Centra za Kulturu. Obezbijeđen je prevoz do Zuvdijinog konaka na Paljevima, 1420mnv.
Tu je postavljen jedini ski lift u našoj opštini. Planinari i skijaši nastavljaju dalje u pravcu najvišeg vrha Kofiljače 1825mnv odakle se pruža nezaboravan pogled na Plavsko -gusinjsku dolinu, Hrid i okolne vrhove.
Ostali ljubitelji prirode će uživati na ski liftu i odmarati kod Zuvdijinog konaka. Lanč paketi obezbijeđeni kao i topli napitak u Zuvdijinom konaku.
Za prijave i dodatne informacije nas kontaktirajte na društvenim mrežama ili na broj tel : 067-721-782
Računajući razdoblje duže od posljednjih stotinak godina, u Crnoj Gori ne prođe dugo a iznova se aktuelizuje ideja o isušivanju Skadarskog jezera.
O njoj je, kao o potencijalnom rješenju problema velikog uvoza, danas govorio i ekonomski analitičar Predrag Drecun. On je zapravo to direktno predložio Vladi.
“Evo ideja Vladi – isušivanjem Skadarskog jezera, o čemu je razmišljao i kralj Nikola, za nekoliko metara spuštanjem nivoa vode dobili bi 20-ak hiljada hektara nove kvalitetne obradive zemlje sa tri roda godišnje. Jedan rod bi bio za domaće potrebe a dva za izvoz. Iznenadili bi se kako izgleda izvoz poljoprivrednih proizvoda u svijetu. Sve to možemo da radimo ovdje”, kazao je Drecun.
Kamen sa vremenskim markerima sunčanog časovnika koje je tokom bronzanog doba uklesao dobar poznavalac kretanja Sunca i Mjeseca, nevjerovatno je otkriće arheologa Miloša Petričevića iz oktobra ove godine u masivu Volušnice u Prokletijama.
Foto: Privatna arhiva/Portal Analitika
Kamen sa vremenskim markerima sunčanog časovnika koje je tokom bronzanog doba uklesao dobar poznavalac kretanja Sunca i Mjeseca, nevjerovatno je otkriće arheologa Miloša Petričevića iz oktobra ove godine u masivu Volušnice u Prokletijama. Ukoliko ne bude pravovremene reakcije i konzervacije otkriće bi moglo ubrzo nestati jer je već načeto zubom vremena.
Preliminarni nalazi ukazuju da je jako sličan najstarijim sunčanim časovnicima na svijetu koji su otkriveni prije nekoliko godina u Ukrajini i vezuju se za stepsku Srubna kulturu.
“U pitanju je ostatak manjeg kamenog bloka koji je svojom zaravnjenom površinom uspravljen u relativno horizontalni položaj što govori o namjeri uspostavljanja preciznih kriterijuma za praćenje kretanja Sunca, tj. mjerenje vremena”, kaže Petričević za Pobjedu.
Prema njegovim riječima, na površini kamenog bloka uočljive su oznake časovnog niza, ukupno petnaest (15), koje u vidu lećastih depresija obrazuju takozvanu analematsku elipsu (dnevni otklon Sunca) u čijem središtu se nazire kružni motiv. Tri radijalna utora uočljiva su na arbitrarno određenim stepenima za 16, 18 i 20 sati, što može da ukazuje na period zalaska Sunca u različita godišnja doba…
Svega nekoliko ovakvih sunčanih časovnika sačuvano je u svijetu, a na osnovu analogije preliminarno se prokletijski primjerak može datovati u period, otprilike, 1.500 godina prije nove ere. I pored te činjenice, naučna prezentacija o ovom otkriću gotovo da je prije mjesec prošla „ispod radara“ ovdašnje javnosti, a ukoliko ne bude pravovremene reakcije i konzervacije otkriće bi moglo ubrzo nestati jer je već načeto zubom vremena.
Preliminarni rezultati analize sunčanog časovnika predstavljeni su, naime, početkom decembra na konferenciji „Crna Gora na političkoj i kulturnoj mapi Evrope“ u organizaciji Istorijskog instituta u Podgorici.
“Ovo je bila idealna prilika da naučnoj javnosti predstavim otkriće koje smo držali u tajnosti zbog potencijalne devastacije. U narednim mjesecima moramo oformiti istraživački tim koji će biti u stanju da sprovede istraživanja. Međutim, bez direktne pomoći resornih ministarstava nećemo biti u stanju da sprovedemo planirane aktivnosti jer se radi o visokoplaninskim zonama gdje logistika ima ključnu ulogu u sprovođenju istraživanja”, ističe Petričević, koji radi u Centru za konzervaciju i arheologiju Crne Gore.
Potvrdu značaja otkrića dala je i ruska astrofizičarka koja je opisala slične nalaze iz praistorije.
“Analizirajući radove koji se odnose na arheoastronomiju brzo sam shvatio da sam u velikom problemu što se tiče eventualnih direktnih analogija. Ne postoji puno radova, odnosno nalaza horizontalnih časovnika koje sa sigurnošću možemo pripisati praistorijskim epohama. Stoga, nemjerljivu pomoć i vrlo važna pojašnjenja koja se odnose na konstruisanje analematskog horizontalnog časovnika pružila mi je Larisa Vodolažskaja sa Južnog federalnog univerziteta u Rusiji sa kojom ću ubrzo objaviti preliminarne rezultate naših istraživanja”, kazao je on.
U najkraćim crtama, vizuelna šema za mjerenje protoka vremena koja je otkrivena na površini kamenog bloka u Prokletijama svjedoči o izvjesnom poznavanju principa akvizicije vremenskih podataka. Njen autor (gnomonist) nesumnjivo pokazuje određeno znanje o konstrukciji analematskog časovnika, odnosno posjedovanju znanja o postupcima mjerenja i praćenja astronomskih pojava. Definisanjem osnovne vremenske jedinice nižeg reda (čas) omogućeno je dnevno mjerenje vremena. Utori u vidu radijalnih linija nesumnjivo određuju granice važnih vremenskih trenutaka, odnosno ciklusa. Pošto se utori nalaze na arbitrarno određenim časovnim stepenima za 16 h, 18 h i 20 h časova pretpostavljamo da najvjerovatnije označavaju vrijeme zalaska sunca za vrijeme zimske kratkodnevice (zimski solsticij), u vrijeme ravnodnevice (ekvinocij), odnosno zalazak sunca za vrijeme ljetnje dugodnevice (ljetni solsticij). Analizirana vremenska šema potencijalno omogućava okvirno praćenje smjene godišnjih doba što je u suglasju sa konceptom „Starog kalendara“ koji u svojim antropografskim istraživanjima Prokletija navodi Branimir Gušić.
U najkraćim crtama, vizuelna šema za mjerenje protoka vremena koja je otkrivena na površini kamenog bloka u Prokletijama svjedoči o izvjesnom poznavanju principa akvizicije vremenskih podataka. Njen autor (gnomonist) nesumnjivo pokazuje određeno znanje o konstrukciji analematskog časovnika, odnosno posjedovanju znanja o postupcima mjerenja i praćenja astronomskih pojava. Definisanjem osnovne vremenske jedinice nižeg reda (čas) omogućeno je dnevno mjerenje vremena. Utori u vidu radijalnih linija nesumnjivo određuju granice važnih vremenskih trenutaka, odnosno ciklusa. Pošto se utori nalaze na arbitrarno određenim časovnim stepenima za 16 h, 18 h i 20 h časova pretpostavljamo da najvjerovatnije označavaju vrijeme zalaska sunca za vrijeme zimske kratkodnevice (zimski solsticij), u vrijeme ravnodnevice (ekvinocij), odnosno zalazak sunca za vrijeme ljetnje dugodnevice (ljetni solsticij). Analizirana vremenska šema potencijalno omogućava okvirno praćenje smjene godišnjih doba što je u suglasju sa konceptom „Starog kalendara“ koji u svojim antropografskim istraživanjima Prokletija navodi Branimir Gušić.
Zahvaljujući vrijednim informacijama koje nam saopštio Ilijaz Duraković iz Gusinja, priča Petričević, locirali su analematski sunčani časovnik početkom oktobra ove godine.
“Branimir Gušić je jedna od najznačajnijih ličnosti jugoslovenske antropogeografije. Njegov rad na prostoru Crne Gore, osobito u visokoplaninskim područjima, dao je i još uvijek daje nemjerljiv doprinos ruzmijevanju običaja sezonskih stočara. Na ovom mjestu želim skrenuti pažnju na njegov rad koji se odnosi na običaje stočarskih zajednica u Prokletijama. Naime, dio podataka koje je u nekoliko navrata prikupljao za potrebe antropogeografskih studija u Prokletijama, odnosi se na tzv. „stari“ kalendar koji je bio u upotrebi na području Malesije”, kazao je on.
Nažalost, kaže, „Kalendar prokletijskih pastira“ u vremenu nakon otkrića nije bio predmet šireg naučnog interesovanja pa se može pretpostaviti da je ova usmena tradicija u međuvremenu iščezla.
“Apelujem da ukoliko neko od čitalaca posjeduje informacije o Starom kalendaru a željan je da ih podijeli neka me slobodno kontaktira. Važnost kalendara, kao sistema računanja vremena, prije svega se ogleda u njegovoj praktičnoj upotrebi. Kalendar predstavlja usaglašen i ustanovljen sistem praćenja važnih pojava i događaja u godišnjem solarno-lunarnom ciklusu (ravnodnevice, dugodnevice, kratkodnevice kao i različite svetkovine)”, kazao je on.
Važnost računanja vremena ima duboke korijene i u našoj tradiciji, dovoljno je da se podsjetimo tzv. rovaša koji su služili kao sredstvo kalendarske zabilježbe (mjerenje vremena).
“Dakle, prema podacima koje je Gušić prikupio u Prokletijama godina je prema Starom malesijskom kalendaru počinjala na dan Sv. Jurja (alb. Shëngjergj), dok je sredinu godine označavao dan Sv. Dimitrija (alb. Shënmiter). Dva polugodišta trajala su po 180 dana koja su ponovo dijeljena na dva manja vremenska segmenta u trajanju od 90 dana. Sv. Juraj slavio se tri dana, a dan Sv. Dimitrija dva dana pa je ukupan zbir dana u godini iznosio 365 dana. Vrlo važno je naglasti da je ovo nesumnjivo solarni kalendar koji je pratio položaj Sunca na horizontu, pokazujući na taj način da nijesu bili svjesni problema prestupnih godina”, kazao je on.
Istraživački rad Branimira Gušića još daje značajan doprinos naučnom saznanju.
“Nijesam mogao pretpostaviti da ću biti u prilici da iskoristim rezultate njegovih istraživanja u interpretaciji novootkrivenih arheoloških nalaza. Stoga, ovaj nalaz sunčanog časovnika sa Volušnice vidim kao svojevrsni omaž naučnom radu Branimira Gušića u Prokletijama”, priča Petričević.
Značaj prokletijskog analematskog časovnika je od neprocjenjive važnosti za razumijevanje naučnog dostignuća praistorijskih zajednica na ovom prostoru.
“Odgovore na pitanja ko je izradio prokletijski sunčani časovnik, kada i zbog čega u ovom trenutku nije lako dati. Rijetki arheološki nalazi nam omogućavaju jedino okvirno datovanje ovog nalaza. Imajući u vidu do sada jedino poznate nalaze analematskih sunčanih časovnika iz tumula Srubna kulture u Ukrajini, možemo zaključiti da gornju hronološku granicu treba vezati za početak srednjeg bronzanog razdoblja na ovom području. Prema tome, ovaj približni vremenski okvir donekle korespondira sa nepotvrđenim datovanjem petroglifskih predstava na području Volušnice koje se takođe pripisuju bronzanodopskoj epohi”, objasnio je arheolog.
Uporedne metode su „tanak led“ u istraživačkom procesu, ali ponekad su jedino dostupno sredstvo, odnosno predstavljaju naučnu nužnost.
“ Kao što sam rekao, okvirno datovanje smo izveli na osnovu sličnih nalaza Srubna kulture i geometrijske podudarnosti analematskih elipsa na kojima se nalaze časovne oznake. Odstupanja su minimalna, a naš naučni rad koji će uskoro biti publikovan do detalja opisuje na koji način je geometrijski razvijena analematska elipsa sunčanog časovnika koja je omogućila fizičko predstavljanje časovnih oznaka, odnosno mjerenje vremena”, kazao je Petričević.
Sa druge strane, moguće je primijeniti određene tehnike koje su sa više ili manje uspješnosti upotrebljavane u datovanju petroglifskih prikaza.
“Apsolutno datovanje petroglifa još je na nivou teorije i pojedinačnih pokušaja. Kao primjer često navodim metodu tzv. direktnog datovanja petroglifa koja se temelji na mikroskopskoj analizi progresivnog povlačenja (zaobljavanja) ivica utora, tj. trošenja stijene. Datovanje mikroerozijskom metodom zasniva se na utvrđivanju stepena erozije utora na osnovu izvedenog matematičkog modela povlačenja ivica prema kojem je stepen zaobljenosti ivica direktno proporcijalan protoku vremena”, priča on.
Očuvanje sata goruće pitanje
Kaže da je očuvanje sata goruće pitanje koje se mora riješiti u što kraćem vremenskom roku angažovanjem nadležnih institucija i resornih ministarstava.
“Još jednom napominjem, ovo je najstariji arheoastronomski nalaz u Crnoj Gori. Njegova naučna važnost prevazilazi granice Crne Gore i bilo bi neodgovorno i neozbiljno njegovu sudbinu prepustiti pukom slučaju. Neophodno je što prije oformiti multidisciplinarni tim koji će nakon otapanja snijega izvršiti sve neophodne analize i do detalja dokumentovati ovaj vrijedan arheološki nalaz”, upozorava Petričević.
Naravno, za formiranje ovako specifičnog istraživačkog tima, koji će raditi u prilično ekstremnim planinskim uslovima neophodno je vrijeme, ali i bezrezervna podrška resornih ministarstava i naših matičnih institucija.
“O nalazu analematskog sunčanog časovnika obaviješteno je Ministarstvo prosvjete, nauke, kulture i sporta dok je Upravi za zaštitu kulturnih dobara podnijeta inicijativa za uspostavljanje zaštite nad potencijalno kulturnim dobrom.
Kamenom satu curi vrijeme”, kazao je on.
Kamen sa vremenskim markerima sunčanog časovnika otkriven je na otvorenom, neposredno uz tok obližnjeg potoka u podnožju vrha Maja e Can u masivu Volušnice u Prokletijama.
“Na površini sunčanog časovnika konstatovana je ruptura koja je fizički razdvojila stijenu na dva nejednaka dijela istovremeno razarajući površinu brojčanika. Postoje indicije da horizontalna površina sa časovnim oznakama nije u cjelini očuvana i da je izvorni brojčanik sadržao više časovnih podioka. Na ovo ukazuju pravilne rupture u rubnim djelovima koje su posljedica vertikalnog pucanja stijene”, kazao je on.
Na osnovnu zatečenog stanja i položaja stijene nije bilo moguće utvrditi da li je analematski časovnik pronađen u izvornoj poziciji (in situ) u smislu azimutnog položaja u odnosu na geografski sjever.
“Dugotrajna izloženost egzogenim faktorima u uslovima snijega, leda i izraženih temperaturnih kolebanja za posljedicu ima mehaničko trošenje i raspadanje stijene. Ovaj proces poznat je pod nazivom mrazno razoravanje, što predstavlja najjači faktor fizičkog raspadanja stijena koji se javlja kao posljedica smrzavanja vode u stijenskim pukotinama.Zato bi se moglo reći da, bez skorije intervencije, prokletijskom časovniku curi vrijeme”, zaključio je Petričević.
Istina je da ove godine ništa nije urađeno, jer nije bilo sredstava za tako nešto, ali je Vlada planirala da iz kapitalnog budžeta izdvoji 110.000 eura za izradu projektne dokumentacije neophodne za početak radova na zaštiti jezera, kaže Nihad. Canović
Uprkos brojnim najavama, ništa ozbiljnije nije urađeno u godini iza nas na zaštiti i revitalizaciji Plavskog jezera. To se nije dogodilo, iako su mnogi eminentni stručnjaci nedavno ukazivali da je zbog niza negativnih i štetnih uticaja doveden u pitanje dalji opstanak Plavskog jezera, kao najvećeg glacijalnog jezera u Crnoj Gori. Stručnjaci ističu da se zbog ljudskog faktora dimenzije jezera, odnosno njegova površina, dubina i dužina obale smanjuju iz godine u godinu i da je jezero skoro duplo manje nego prije sto godina.
Podaci govore da je Plavsko jezero 1913. godine imalo površinu od 5,4 kvadratna kilometra, a 55 godina kasnije 3,4 kvadratna kilometra. Danas je njegova površina oko dva kvadratna kilometra, što samo po sebi govori da će još više nestati ako se ne preduzmu odgovarajuće mjere – zajednička je ocjena mnogih stručnjaka koji su se bavili pitanjem Plavskog jezera. Predsjednik opštine Plav Nihad Canović ističe da su odgovorni u lokalnoj vlasti svjesni ovog problema i da stalno apeluju na državne organe da im pruže ruku kako bi se spasilo Plavsko jezero.
Istina je da ove godine ništa nije urađeno po pitanju zaštite i revitalizacije Plavskog jezera, jer za tako nešto nije bilo sredstava, što svakako nije dobro. Vidimo da je Vlada planirala da iz kapitalnog budžeta izdvoji 110.000 eura za izradu projektne dokumentacije neophodne za početak radova na zaštiti jezera. Želimo da se nadamo da će se konačno izraditi glavni projekat i da će biti uložena dodatna ulaganja, jer ako država nije ozbiljna u rješavanju ovog problema i ako se ne obezbijede sredstva iz evropskih fondova, onda za Plavsko jezero ne ide dobro. – rekao je Canović.
Najprije je potrebno spriječiti negativne utjecaje
Iz Opštine Plav ističu da studija zaštite i revitalizacije, predviđa kako da se otklone negativni uticaji koji dovode do ugrožavanja Plavskog jezera -Planirani radovi obuhvataju postavljanje barijera na rijekama koje bi spriječile dolazak mulja u Plavsko jezero. Radovi bi uključivali i uklanjanje već postojećeg mulja, koji je u izuzetnim količinama prisutan na tlu jezera. Taj mulj bi mogao da se koristi za građevinske radove, ali i za formiranje poljoprivrednog zemljišta, o čemu bi struka trebalo da ima poslednju reč. Takođe, tokom uređenja trebalo bi da bude riješeno i pitanje djetlića i trske, koja se sve više širi prema centralnom dijelu jezera, kao i sva druga pitanja koja imaju štetne posljedice - navode u lokalnoj upravi.
Iz lokalne uprave podsjećaju da je urađena studija na osnovu koje treba krenuti u proces očuvanja svih vrijednosti koje Plavsko jezero sa sobom nosi.
Urađena je studija zaštite i revitalizacije Plavskog jezera, za šta je izdvojeno oko 250.000 eura. Studija je dala glavne smjernice o problemima koji smanjuju površinu i dubinu Plavskog jezera, kako riješiti ovaj problem i koliki bi bili troškovi planiranih radova – kazali su iz lokalne samouprave, podsjećajući da je procijenjena vrijednost radova na zaštiti a revitalizacija Plavskog jezera iznosi oko 16 miliona eura.
Stručnjaci ističu da se Plavsko jezero smanjuje iz više razloga. Prvo zbog nasipa koji dolazi sa rijeka Ljuče i Grnčara, zatim zbog neriješenog pitanja kanalizacije u naseljima oko Plavskog jezera, ali i zbog neodgovornog ponašanja ljudi koji svojim aktivnostima utiču na smanjenje jezera.
Turistička organizacija opštine Plav, odnosno info biro organizacije se nalazi u centru Plava, pored JU Centar za Kulturu “Husein Bašić”. Objekat je lako uočljiv i prepoznatljiv jer je u potpunosti izgrađen od drveta. U objektu možete dobiti sve informacije u vezi sa smještajem, ponudom grada, gastro ponudom i ostalim što može zanimati jednog turistu koji je prvi put u Plavu, odnosno želi posjetiti NP Prokletije.
U info birou takođe možete izvršiti prijavu i odjavu boravka preko elektronskog sistema koji je povezan sa Ministarstvom unutrašnjih poslova CG i svim graničnim prelazima. Kancelarija TO Plav posjeduje i malu suvenirnicu đe možete sebi kupiti neki suvenir koji će Vas podsjećati na Plav ili pak planinarsku mapu Prokletija. Kancelarija je u ljetnjim mjesecima otvorena u vremenu od 07 do 19h
Gusinje je dobilo status opštine u februaru mjesecu 2014.godine nakon prethodno održanog konsultativnog referendum I pretpostavki za dobijanje statusa nakon čega je Vlada Crne Gore Skupštini CG predložila izmjene I dopune Zakona o teritorijalnoj organizaciji Crne Gore gdje je Gusinje ustanovljeno kao 23 opština I trenutno najmlađa u Crnoj Gori.
Posljedice ukidanja opštine Gusinje 1953. godine odrazile su se negativno na ovdašnji privredni i društveni život. Uz neravnomjernost regonalnog razvoja koja je dovela do zapostavljanja sjeverne regije u Crnoj Gori, te posljedice su imale velikog uticaja na migacije stanovništva, zapostavljanje poljoprivredne proizvodnje, depopulaciju, demografsko pražnjenje i zamiranje sela, kao i na fluktuaciju kadrova, naglo opadanja broja učenika u školama i na saobraćajnu izolovanost ovog područja.
U katastarskoj dokumentaciji područije Gusinja je evidentirano je 10 katastarskih opština i u okviru njih 42 naselja, sela i zaseoka. Katastarske opštine su:
Gusinje ( 3.728.751 m2),
Dolja (3.4621.900m2 ),
Dosuđe I (3.240.464 m2),
Dosuđe II (9.922.255 m2),
Grnčar (20.997.300 m2),
Kruševo I (14.204.508 m2),
Kruševo II (15.965.517 m2),
Martinoviće I (4.159.908 m2),
Martinoviće II (11.516.578 m 2) i
Vusanje (49.559.850m2), ukupne površine oko 157 km2, što čini oko 1,1 % teritorije Republike Crne Gore i oko 2 % prostora koji pripada Sjevernom regionu.
OSNOVNI GEOGRAFSKI I ISTORIJSKI PODACI
Geografski položaj
Gusinje je smješteno u neposrednoj blizini granice sa Albanijom, na sastavu rijeka Vruje i Grnčara, jugozapadnom dijelu Plavsko – gusinjskog basena, na oko 920 m nadmorske visine, ispod strmih padina Prokletija na jugu i Lipovice, grebena i Visitora na sjeveru. Gledano prema glavnim i sporednim stranama svijeta, Gusinje se nalazi u jugoistočnom dijelu Crne Gore. Ono ima približnu geografsku širinu grada Risna u Boki Kotorskoj i Danilovgrada u Zetskoj ravnici. Međutim, sa regionalnog stepenu ekonomske (ne)razvijenosti aspekta Gsinjski kraj se tretira kao sastavni dio sjeverne regije Crne Gore. Toj regiji pripada i po
Saobraćajno – prometni i turistički položaj
Saobraćajno-prometna pozicija Gusinjskog kraja ne može se ocijeniti kao nepovoljna, i ako Plav i Gusinje sada predstavljaju završne stanice regionalnog limskog automobilskog puta. Za razliku od puteva koji vode ka Žabljaku, Šavniku i drugim planinskim opštinskim centrima, koji su zimi često neprohodni, putevi za Plav i Gusinje su potpuno i stalno prohodni zimi.
PRIRODNI I ANTROPOGENI RESURSI
Planine, doline i ravnice
Gusinjske Prokletije pružaju se duž državne granice prema Albaniji, počev od Trojana na zapadu pa sve do Velike Šćapice na istoku. Ropojansko-vrujskom i Grbaljsko-doljskom glacijalnom dolinom gusinjski dio Prokletija podijeljen je na tri skupine: 1. Trojan – Popadija – Valušnica – Talijanka, 2. Karanfili – M. Potkajs– Vezirova Brada i 3. Bjelič-Bor. Karanfili i Bjelič pripadaju krečnjačkoj zoni Prokletija. U toj zoni duž državne granice, na Bjeliču uzdižu se tri najviša vrha Crne Gore: Zla Kolata (2534 m), Dobra Kolata (2528 m) i Maja Rosit (2524 m). U kristalastoj zoni, ili zelenom pojasu, gdje dominiraju blagi oblici reljefa, uzdižu se Bor, Memina planina i Šćapica.
Hidripotencijal
Heterogena geološka građa i morfološka struktura, neujednačena prostorna raspodjela padavina i dr. presudno su uticali na formiranje osnovnih hidroloških karakteristika kako cjelokupnog područija Gusinja, tako i njegovih pojedinih djelova.Veoma značajan resurs Područija Gusinja je hidropotencijal. Hidrološku mrežu područija čine brojni objekti- veći i manji vodotoci, glacijalna jezera, vrela i izvori, podzemne izdani i dr., tako da se područije svrstava u grupu hidrološki najbogatijih prostora Crne Gore. Oni imaju višestruku razvojnu i ekološku funkciju- vodosnadbijevanje, razvoj poljoprivrede, proizvodnja energije, razvoj ribarstva, turizma i sporta, održavanje vodenih ekosistema i dr.
Klimatske karakteristike
Na ovom prostoru, do 1000 m n.v. zastupljena je umjreno-kontinentalna, iznad te visine do 1300 m subplaninska, a na većim visinama do najviših vrhova planinska (alpska) klima. Ljeta su umjereno topla, a zime prohladne i snjegovite. Specifičnost klimata Gusinja je u tome što se na ovom prostoru osjećaju jaki uticaji mediteranske klime koji prodiru preko prokletijskih prevoja.
Beogeografski resursi
Šumski fond predstavlja značajno prirodno bogatstvo ovog područja i zajedno sa preradom drveta ima posebnu ulogu u razvoju Gusinja i privređivanju domaćinstava. Stoga se i koncept razvoja ovog prostora znatnim dijelom oslanja na šumarstvo i prerađivačke kapacitete drvne industrije. Ukupne šumske površine iznose 6.986 ha.
Turistički resursi
Izuzetno veliko bogatstvo i raznovrsnost turističkih resursa, naročito prirodnih (planine, klima, vode, biodivrezitet) svrstava gusinjske Prokletije među perspektivne planine za razvoj dvosezonskog planinskog turizma – ljetnjeg rekreacionog i zimsko-sportskog u Crnoj Gori. Međutim, realizacija dosadašnjih opštinskih i republičkih razvojnih planova i strategija nije dovela do očekivane valorizacije tih resursa i potencijala. Periferan turističko-geografski položaj, neznatna ulaganja u razvoj materijalne baze turizma i brojni ograničavajući faktori uzroci su velikog zaostajanja ovog dijela Prokletija u turističkom razvoju. I po ostalim prirodnim resursima – klimatskim, vodnim i biogeografskim Prokletije su u prednosti u odnosu na većinu crnogorskih planina i planina u daljem okruženju. Međutim, prirodni faktori imaju veliki, ali ne i dominantan uticaj na turizam. Da znatno veći uticaj na razvoj turizma imaju društveni faktori upravo se najbolje može vidjeti na primjeru Prokletija, koje raspolažu neupordivo najvećim prirodnim turističkim resursima i potencijalima ali su turistički najslabije valorizovane planine u Crnoj Gori.
Turističke vrijednosti prirodmih resursa gusinjskih Prokletija i dijela planina visitorsko-zeletinske grupe (Greben, Lipovica, Čardak, Kcuber), potenciraju razvoj aktivnog i rekreativnog turizma, kao glavnog oblika, čije su osnovne osobine duži boravci i sezonska i prostorna koncentracija turista.
Prema studiji OECD, objavljenoj pod naslovom „Analiza mogućnosti i problema razvoja zimskog turizma u Jugoslaviji“ (Ženeva, 1969.), koju su izradili poznati eksperti za zimski turizam M. Rey i Z. Iten, skijaški potencijali gusinjskog dijela Prokletija spadaju među najveće u Crnoj Gori. Po toj studiji, ukupan zbir denivelacija potencijalnih skijaških staza na tom dijelu Prokletija iznosi 10.740 m. Od toga na planinu Bor (2149 m), u neposrednoj blizini Gusinja, otpada 5.775, a na Popadiju-Valušnicu 4975 m. Radi upoređenja, po istoj studiji Durmitor raspolaže sa svega 3.360 m denivelacija skijaških staza, ili tri puta manje od zbira denivelacija područja Gusinja. Po zbiru denivelacija staza određuje se i kapacitet skijališta. Trasirane staze na Boru eksponirane su pretežno prema sjeverozapadu i sjeveru i većinom prolaze kroz četinarsku šumu, što garantuje trajnost sniježnog pokrivača tri do pet mjeseci. Prema studiji R. Nikčevića, na skijalištu Bor moguće je trasirati 12 skijaških staza, ukupne dužine 34.401 m, kapaciteta 9.084 skijaša. Većina staza ima visinsku razliku 800 i više m. Dvije glavne staze ispunjavaju olimpijske kriterijume. Skijaški tereni Popadije i Valušnice dostupni su od Gusinja putem uz dolinu Dolja-Bistračica (7 km). Teren je obrastao travom i smješten je u prostranom glacijalnom udubljen ju (cirku), između vrhova Karaule, Valušnice i Trojana. Maksimalna dužina pojedinih staza iznosi 2.5 km, a visinska razlika 800 m.
Po hidrografskom bogatstvu sa Gusinjskim krajem ne može se uporediti nijedan drugi planinski kraj u Crnoj Gori. Poslije Mareze kod Podgorice ovdje se nalazi najveće vrelo u Crnoj Gori – Alipašini izvori. U blizini izbijaju vrela Savino oko (Oko Skakavice), Bajrovića vrelo i Dragija. Od vrela Oka nastaje rijeka Skakavica koja na ulazu u kanjon Grlje pravi vodopad visine oko 15 m. U kanjonu postoje još tri viodopada od kojih je najviši visok oko 25 m. Na izlazu iz kanjona nastaje rijeka Vruja, koja sa Grnčarom kod Gusinja čini rijeku Ljuču, pritoku Plavskog jezera.
Poljoprivredni resursi
Poljoprivredne resurse čiine zemljište pogodno za obrađivanje, oranične površine, pašnjaci, livade, šumsko-travni kompleksi, poljsko-šumski plodovi, ljekovito bilje i dr.
Pedološke karakteristike Gusinjskog krajaVrste zemljišta NaseljeRendzina na jedrim krečnjacimaVusanje, Dolja, GrnčarAluvijum karbonatniVusanjeAluvijum beskarbonatni pjeskovitiGusinjeSmeđe zemljište na tvrdim karbonatimaDolja, Vusanje, Grnčar, Martinoviće,Smeđe zemljište na karbonatno-silikatnoj podlozi Kolenovići, Kruševo, Višnjevo
Skoro sve navedene vrste zamljišta su pogodne za poljoprivredu.
Poljoprivredna proizvodnja, naročito stočarstvo i ratarstvo, predstavlja jedno od osnovnih zanimanja stanovništva ovog područija.
Antropogeni resursi
Antropogeni resursi čine osnovu za razvoj kulturnog turizma koji ima za cilj zadovoljenje kulturne potrebe tj. potrebe turista da prošire svoj kulturni horizont putem razgledanja, upoznavanja i doživljavanja određenih kulturnih, pa i prirodnih vrijednosti, kao što su kulturno-istorijski spomenici, kulturne ustanove i manifestacije, folklor, etnološki elementi, prirodne ljepote, prirodne turističke vrijednosti i dr. Kulturni turizam nije sezonski ograničen kao rekreativni, posjete su kraće i mobilnost turista veća. Uz prirodne resurse spomenici kulture su sastavni dio primarne turističke ponude Gusinja, ali je na ovom prostoru dosada vrlo malo urađeno da se oni aktivnije uključe i obogate tu ponudu.
Osnovne karakteristike ovdašnjeg kulturnog nasljeđa ogledaju se u sljedećem:
– proizvod je lokalnog, odnosno autohtonog neimarstva, te sadrži određene specifičnosti po kojima se razlikuje od kulturnog nasleđa drugih krajeva,
– odraz je ovdašnje etničke heterogenosti, multikonfesionalnosti i multikulturalnosti, ali sa dominantnim orijentalnim uticajima, što su dodatni atrubuti turističke privlačnosti.
– dobar dio tog nasljeđa nije sačubvan u izvornom – autentičnom obliku.
Ovdašnja kulturna baština potiče iz različitih perioda, počev od praistorije do današnjih dana. Ima tragova iz paleolita i neolita, iz antičkog i rimskog perioda, ali su oni slabo sačuvani. Najznačajniji spomenički i vjerski objekti datiraju iz perioda dugotrajne turske vladavine. Zub vremena, burni istorijski dogođaji i seobe stanovništva doprinijeli propadanju mnogih ostataka materijalne kulture iz praistorije, antičkog, ilirskog i rimskog perioda, pa i srednjeg vijeka.
PRIVREDNE DJELATNOSTI
Poljoprivreda
Napuštanje sela i poljoprivrede doprinosi da ova u prošlosti osnovna jelatnost postaje dopunsko zanimanje znatnog broja domaćinstava, sa orijentacijom na gajenje povrća i stoke. Iz prethodnih razloga došlo je do prestruktuiranja poljoprivrednih površina, pri čemu rastu površine pod stočnim krmnim biljem (lucerka i livade) i pašnjacima, što otvara mogućnost za intenzivniji razvoj stočarstva. Domaćinstva su osnovni nosilac razvoja stočarstva, dok se gajenje vrši na tradicionalan način i sa nepovoljnim rasnim sastavom. Nabavljene su kvalitetnije krave koje su djelimično poboljšale rasni sastav, ali su zbog nerzvijenosti farmerskog načina gajenja ostvareni mali efekti. Međutim, u posljednjih nekoliko godina intenzivirana je aktivnost na uvozu rasnih junica i njihovoj raspodjeli zainteresovanim poljoprivrednim gazdinstvima. Preovlađuje pašnjački (katunski) način gajenja stoke, sa ljetnjim boravkom na planini.
Na taj način se dobijaju ekološki kvalitetni i cjenjeni poljoprivredni proizvodi. Ovakav način privređivanja ne obezbeđuje tržišnost stočarske proizvodnje. Prave se samo tradicionalni mliječni proizvodi, kao što su sir i kajmak, dok nije razvijena proizvodnja specijalizovane ekološke hrane po kojoj ovo područije može biti poznato. To se odnosi na proizvodnju specifičnih vrsta sireva, kvalitetnog jagnjećeg, goveđeg i jarećeg mesa, kao i drugih vrsta hrane čiju osnovu čini stočarstvo.
Pored toga, moguća je proizvodnja ekološki zdrave hrane zasnovane na bazi razvoja ribarstva, kao i na kvalitetnom voću, povrću, šumskim plodovima i drugim blagodetima prirode ovog područija. Stoga, treba razvijati takvu organizaciju proizvodnje i lokalnog tržišta koja će povezivati i integrisati razvoj poljoprivrede i turizma kako u gradskim sredinama, tako i na seoskim područijima.
Prokletije National Park, or as some like to call it, ‘Alps of Montenegro’ is the fifth, and at the same time the youngest national park in Montenegro, founded in 2009. The park is named after the eponymous mountain that makes up most of the national park. The very name ‘Prokletije’ is very interesting because it means something haunted / damned, and it probably symbolizes inaccessibility and steep peaks that pose a great challenge to hikers. In addition to the mountain, the park includes two nature parks: Volušica and Lake Hrid. The northern part of the park borders the Gusinjsko-Plavska valley, and the southern part is a real treat for visitors – especially the mountain peaks, the highest of which is Zla Kolata (2534 m). Once you climb one of them Tromeđu ( triple border) , you will see the signs that separate Montenegro from Albania and Kosovo at the same time you will be in three countries!
The ticket price for the Prokletije National Park is € 1. Here you can see the price list of the national park (prices for renting walking sticks, shoes, bicycles, etc.)
What to do in Prokletije National Park?
Basically, the main activity in this park is hiking, and visitors mostly climb Volušica and Popadija, two peaks that will leave you breathless from where there is a beautiful view of the entire park. More than 50 peaks reach a height of over 2000 meters, and even 20 of them are more than 2500 meters. It is not easy to climb each of them, so sometimes professional alpinists and mountaineers come to Prokletije to practice before embarking on a trek to conquer the world’s highest peaks.
But the mountain is not the only treasure of this park. Lake Hridsko is also very popular among visitors. It is located at an altitude of 1970 meters, and the locals also call it the ‘lake of happiness’. According to local legend, the lake was created by the gods so that fairies could bathe there without being seen by humans. It is also believed that swimming in the lake will bring happiness in marriage and health, while throwing jewelry into the lake will fulfill any of your wishes – so it is up to you to find out which of these legends is true.
Uprkos klimatskim promjenama, na Prokletijama opstao sniježnik na svega 1.600 metara nadmorske visine, planinar Ahmet Reković tvrdi da debljina leda ne pada ispod 15 metara
Na Karanfilu, jednom od masiva Prokletija kod Gusinja, nedaleko od doline Grebaje, nalazi se lednik star nekoliko hiljada godina, o kome se vrlo malo zna.
Poznati planinar i vodič brojnih ekspedicija koje posljednjih godina sa raznih meridijana dolaze u srce planine, Ahmet Reković, objašnjava da se lednik nalazi “daleko od očiju i ruku svih koji bi mu mogli nauditi”. “Ovaj stari lednik kao da tu samuje, smješten u Donjem – Velikom kotlu. Sniježnik, kako ga zovu planinari, star je hiljadama godina. To su potvrdili ljudi od nauke koji su ga pohodili prije punih pet decenija, ali čijom smrću kao da je nestalo zainteresovanih da ga snime i prouče i sa stručne strane”, priča Reković za “Vijesti”.
Prema njegovim, kao i riječima mnogih drugih poznavalaca planina, gusinjski lednik smješten je na najnižoj nadmorskoj visini na Balkanu, a možda čak i šire.
“Ovaj lednik formiran je na visini od svega 1.600 metara. Lijep je, ljepote mu nadaleko nema”, kaže Reković. Objašnjava da je lednik u podnožju Južnog vrha karanfila, dostupan samo onima koji se umijećem i uz pomoć vodiča uspiju popeti do njega.
Prethodno je od Gusinja do doline Grebaje moguće doći asfaltnim putem dugim sedam kilometara.
“Zatim sa posljednje livade u Grebajama, do lednika, onima koji žele vidjeti ovo pravo čudo prirode, treba svega sat i po hoda da bi došli do njega”.
Reković nadahnuto priča kako se tada “pogled prosto odmara na ledniku širokom 400 i dugom oko 800 metara.
“Kao da ga je neko sakrio ispod stijene Koplje čija je vertikala oko šesto metara visoka. Debljina prastarog leda nikada, čak ni u vrijeme neopisivih vrućina, ne spušta se ispod petnaest metara, koliko je visok krajem avgusta. Inače, lednik je u proljeće visok preko trideset metara i idealan je za skijanje tokom ljetnje sezone”, kaže Reković.
On ističe da kada se sa plus 30 stepeni ljeti uđe u takozvani rasijed, na mjestu na kojem je lednik pukao, teško se može izdržati hladnoća koja caruje unutar njega.
“Treba vidjeti tu ljepotu, te nijanse u bojama leda, koje govore o njegovoj starosti. Ovaj lednik zaslužuje da ga geolozi i drugi naučnici detaljnije prouče”.
Reković ne zna odgovor na pitanje za koliko metara lednik naraste zimi.
“Tada na Prokletijama caruju mećave i čitavu planinu okuju snijegom i ledom. Dok se najveći dio snijega otopi tokom ljeta, ovam ledniku sunce već hiljadama godina nije moglo ništa”.
Stari planinar podsjeća da masiv Prokletije predstavlja planinski vijenac u istočnoj Crnoj Gori, Kosovu i sjevernoj Albaniji.
Enciklopedijski podaci govore da su Prokletije visok planinski vijenac na jugoistočnom rubu Dinarskog planinskog sistema.
Gorostasni masiv ukupne je dužine od 417 kilometara. Zapravo, nesvakidašnji greben, bogat kristalnočistim planinskim rijekama, jezerima i dolinama iznad kojih ponosno dominiraju surovi vijenci, čini prirodnu granicu između Crne Gore, Kosova i Albanije.
Najviši vrh Prokletija, Jezerski vrh 2.694 metra nadmorske visine (albanski Maja Jezerce), nalazi se na teritoriji Albanije i istovremeno je i najviši vrh Dinarskih planina.
Učenici i nastavnici JUOŠ „Hajro Šahmanović“ učestvovali su na takmičenju za mlade stvaraoce pod nazivom, Evropski dani kulturne baštine u organizaciji Savjeta Evrope i Evropske unije. Učenici i mentori su se predstavili petominutnim filmom za uzrasnu kategoriju od 6 do 11 godina. Naziv filma je Visiting Kula Redžepagića museum. U filmu učenici predstavljaju kulturnu baštinu Plava (halaturko, pośednik, pjesme naglas i Kulu kao stambeni objekat). Film je titlovan na engleskom i našem jeziku. Na takmičenju je bilo preko 100 radova. Prilikom izrade filma učenici i mentori su sarađivali sa kustosom u Kuli Redžepagića, Šućom Redžepagićem, ali i sa nacoionalnim koordinatorkama Ministarstva, Jelenom Žarić i Irmom Nišić.
Juče je održana online završna ceremonija pomenutog takmičenja, na kojoj su prisustvovali učenici, Bašić Dajan, Bašić Faris, Bašić Inela, Bešković Senida, Canović Danis, Cecunjanin Amelija, Kalajdžić Hana, Purišić Amra, Purišić Rusfina, Redžić Ina, Srdanović Aiša, Srdanović Nizama, Tošić Ajna, Šahmanović Ajla, Šabotić Aris i mentori, Musić Sabina, Kojić Muamera, Metjahić Jasmin, Pejčinović Adis i Feratović Sajma. Čitava ceremonija bila je na engleskom jeziku, pa su naši učenici imali priliku da kažu nešto više o samoj ideji videa, i priči koju su željeli da ispričaju o svom gradu.
VOLIM PROKLETIJE 